بهره‌گيرى از منابع نخستين و كهن : چيزى كه بر اعتبار كافى به صورتى فوق‌العاده افزوده است ، دسترسى كلينى به منابع كهن و دست اول روايى بوده است . در كافى ، تمام گزارش‌ها و حديث‌گزارىها براساس متونى بوده كه همه در اختيار كلينى و دست اول بوده‌اند . شك نيست كه فراهم آمدن كافى از منابع اوليه يا « اصول اربعمائة » و كتاب‌هاى صحابيان ائمه عليهم السلام بزرگ‌ترين خدمت به فرهنگ با ارزش اسلام و شيعه بوده است ؛ چه اين‌كه بدين ترتيب ، يك پايانهء علمى و اطلاعاتى غنى و موثق از آثار كهن و پراكنده روايى ، سامان گرفته و از ميان رفتن منابع ياد شده ، به طور عمده ، طى رخدادهاى تاريخى ، مشكل خاصى را پديد نياورده است . روزگار كلينى به منظور فهم ارزش تلاش علمى كلينى و عقل گرايى ايشان ، آشنايى با روزگار وى ، ضرورى است . زيرا از اين راه مىتوان تا حد زيادى خطوط اصلى شخصيت كلينى را تشخيص داده ، به عمق مجاهدات وى پى برد . تمام دورهء عمر كلينى در عصر غيبت صغراى امام زمان عليه السلام قرار داشته است . اين عصر به طور كلى از نظر اجتماعى ، سياسى و فرهنگى ويژگىهايى داشته كه به روشن‌بينى كلينى و عقل‌گرايى او يارى بسيارى رسانده است . اكنون به بيان ويژگىهاى ياد شده مىپردازيم ، تا ضمن قدرشناسى از عالمان نستوه آن دوره ، به برخى شبهات مربوط به اين موضوع نيز ، پاسخى گفته باشيم : 1 . عصر حيات دوران غيبت صغرا دورهء حيرت ناميده است ؛ « 1 » زيرا شيعه در سرگردانى عجيبى به سر مىبرده است . از اين رو كه اصل مسئلهء غيبت امام زمان عليه السلام و نيز طولانى شدن

--> ( 1 ) . ر . ك : مدرسى طباطبايى ، حسين ، مكتب در فرآيند تكامل ، ص 135 ، 137 و 138 ، مؤسسهء انتشاراتى داروين ، نيوجرسى آمريكا ، 1374 ش ؛ نيز مجلسى ، محمدباقر ، بحار الانوار ، ج 51 ، ص 109 ، 118 ، 142 و 158 ، مؤسسة الوفاء ، بيروت ، چاپ دوم ، 1403 ق ؛ نيز ابى جعفر الصدوق ، كمال الدين ، ص 286 ، 287 و 302 ، مؤسسة الاعلمى للمطبوعات ، بيروت ، چاپ اول ، 1412 ق .